Samsun Anal Apse

Anal apse (perianal apse), makat kanalı çevresindeki dokularda sınırları belirgin bir boşluk içinde iltihap birikmesidir. Vücudun enfeksiyonu sınırlama çabasının sonucudur; ancak biriken iltihap boşaltılmadıkça tablo gerilemez.

Olguların büyük çoğunluğunda başlangıç noktası, makat kanalının içindeki küçük salgı bezleridir. Bu bezlerin ağzı tıkandığında salgı birikir, bakteriler çoğalır ve enfeksiyon bez çevresindeki dokulara yayılarak apseyi oluşturur.

Daha az sıklıkla Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları, bağışıklığı baskılayan durumlar, şeker hastalığı ve bölge travmaları apseye zemin hazırlayabilir. Tekrarlayan apselerde bu nedenler ayrıca sorgulanır.

Apse, yerleştiği anatomik boşluğa göre adlandırılır: cilt hemen altındaki perianal apseler en sık görülen ve en yüzeysel olanlardır; kalça derinliğindeki iskiorektal, kaslar arasındaki intersfinkterik ve daha yukarı yerleşimli supralevator apseler ise derin yerleşimli tiplerdir. Derin apselerde dışarıdan görülen şişlik az olabilir; ağrı ve ateş ön plandadır.

Anal apse ile anal fistül aynı hastalığın iki evresidir: apse enfeksiyonun akut dönemdeki birikimi, fistül ise bu enfeksiyonun geçtiği yolun kalıcı bir kanala dönüşmesidir. Apse geçiren hastaların bir bölümünde takip eden dönemde fistül gelişir; bu nedenle apse tedavisi drenajla bitmez, takiple devam eder.

Anal apsenin en belirgin özelliği, giderek artan ve geçmeyen ağrıdır. Fissür ağrısından farklı olarak dışkılamayla sınırlı değildir; istirahatte de sürer ve zonklayıcı niteliktedir.

• Makat çevresinde sürekli, zonklayıcı ve giderek artan ağrı
• Oturmayı, yürümeyi ve dışkılamayı zorlaştıran şişlik ve gerginlik
• Bölgede kızarıklık, ısı artışı ve dokunmakla belirgin hassasiyet
• Ateş, titreme ve halsizlik
• Apse kendiliğinden açıldıysa iltihaplı, kötü kokulu akıntı ve ağrıda ani rahatlama

Derin yerleşimli apselerde dışarıdan görünür şişlik olmayabilir; açıklanamayan ateş, makat derinliğinde ağrı ve genel durum bozukluğu bu tipte uyarıcı bulgulardır.

Ağrının artarak sürmesi, ateşin eşlik etmesi ya da şişliğin büyümesi durumunda başvuru ertelenmemelidir. Şeker hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde enfeksiyon daha hızlı yayılabildiğinden bu gruplarda aciliyet daha da yüksektir.

Apsenin kendiliğinden açılıp boşalması hastayı rahatlatabilir; ancak bu, tedavinin tamamlandığı anlamına gelmez. Boşluk tam boşalmamış olabilir ve geride fistül kalabilir. Kendiliğinden açılan apselerde de muayene gereklidir.

Yüzeysel apselerde tanı çoğunlukla muayeneyle konur; şiş, kızarık ve ileri derecede hassas bölge tipiktir. Muayene, hastanın ağrısı gözetilerek nazik ve kısa tutulur.

Derin yerleşimli apselerde ya da muayene bulgularının tabloyu açıklamadığı durumlarda pelvik MR veya bilgisayarlı tomografi ile apsenin yeri ve yaygınlığı ortaya konur. Tekrarlayan apselerde fistül ve altta yatan hastalıklar açısından ek inceleme planlanabilir.

Değerlendirmede apsenin tipi, tedavi planını doğrudan etkiler. Aşağıdaki tablo yerleşime göre apse tiplerinin genel özelliklerini özetler.

Kan tetkikleri enfeksiyonun şiddetini değerlendirmede yardımcıdır; şeker hastalığı gibi eşlik eden durumlar da bu aşamada gözden geçirilir. Değerlendirmenin amacı yalnızca tanıyı koymak değil, drenajın nerede ve hangi koşullarda yapılacağını planlamaktır.

Anal apsenin tedavisi cerrahi drenajdır; biriken iltihap boşaltılmadıkça antibiyotikler tabloyu düzeltmez. Drenajın zamanında yapılması hem ağrıyı sonlandırır hem de enfeksiyonun yayılmasını önler.

Yüzeysel ve sınırlı apselerde işlem, bölgesel uyuşturma altında apsenin üzerinden yapılan küçük bir kesiyle gerçekleştirilir. Derin, geniş ya da birden fazla boşluklu apselerde ise ameliyathane koşullarında ve anestezi altında drenaj tercih edilir.

İşlemde iltihap boşaltılır, boşluk içindeki bölmeler açılır ve gerektiğinde yara içine kısa süreli bir dren ya da fitil yerleştirilir. Kesi, boşluğun kenardan değil tabandan iyileşmesine izin verecek şekilde açık bırakılır; bu, iltihabın yeniden birikmesini önler.

Antibiyotik; ateşin ve yaygın kızarıklığın eşlik ettiği olgularda, şeker hastalarında, bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve kalp kapak hastalığı gibi özel durumlarda drenaja eklenir. Tek başına antibiyotik tedavisi, drenajı geciktiren yanlış bir beklentidir.

Drenaj sırasında belirgin bir fistül ağzı görülen seçilmiş olgularda, ek işlemler aynı seansta değerlendirilebilir; ancak akut iltihaplı dokuda kas yapısını ilgilendiren girişimlerden çoğunlukla kaçınılır ve fistül tedavisi, iltihap yatıştıktan sonraki döneme planlanır. Bu karar ameliyat sırasındaki bulgulara göre verilir.

Drenajdan sonra ağrı çoğunlukla ilk saatlerden itibaren belirgin şekilde azalır. Yara açık iyileşmeye bırakıldığından ilk günlerde akıntı olması beklenen bir durumdur; pansuman düzeni ve yara bakımı taburculukta ayrıntılı olarak anlatılır.

Günde birkaç kez ılık su oturma banyosu hem temizliği sağlar hem de konforu artırır. Kabızlıktan kaçınmak, lifli beslenmek ve bol sıvı almak dışkılamanın yarayı zorlamasını önler. Masa başı işlere dönüş çoğunlukla birkaç gün içinde mümkündür.

Apse geçiren hastaların yaklaşık üçte biri ila yarısında, izleyen aylarda aynı bölgede fistül gelişebilir. Yara kapandıktan sonra akıntının sürmesi, aynı yerden tekrar iltihap gelmesi ya da yeni bir şişlik, fistülün başlıca işaretleridir.

Bu nedenle drenaj sonrası kontrol muayeneleri tedavinin parçasıdır; fistül geliştiğinde erken tanı, tedavinin tek ve basit bir işlemle tamamlanma şansını artırır. Ateşin yeniden yükselmesi, ağrının artması ya da kızarıklığın genişlemesi durumunda kontrol beklenmeden başvurulmalıdır.

Tekrarlayan apselerde altta yatan fistülün ya da iltihaplı bağırsak hastalığı gibi zemin hazırlayan durumların araştırılması gerekir; bu değerlendirme kontrol muayenelerinde planlanır.

Samsun anal apse tedavisinin temeli, biriken iltihabın vakit kaybetmeden cerrahi olarak boşaltılmasıdır; antibiyotikler yalnızca seçilmiş durumlarda drenaja eklenir, hiçbir zaman onun yerini tutmaz.

Apse bekletildikçe çevre dokulara ve derin boşluklara yayılabilen bir enfeksiyondur; giderek artan makat ağrısı ve ateş, aynı gün değerlendirme gerektiren bulgulardır. Erken başvuran hastalarda drenaj çoğunlukla küçük bir işlemle tamamlanır.

Drenaj ağrıyı hızla rahatlatır; ancak tedavi burada bitmez. Apse geçiren hastaların önemli bir bölümünde fistül gelişebildiğinden, akıntının sürmesi ya da tekrarlayan şişlik gibi bulgular kontrol muayenelerinde değerlendirilmelidir.

Şeker hastaları ve bağışıklığı baskılanmış kişiler, enfeksiyonun hızlı seyredebildiği gruplar olarak daha yakından izlenir; bu hastalarda başvurunun geciktirilmemesi ayrıca önemlidir.

Makat çevresinde geçmeyen ağrı, şişlik ya da ateş yaşayan kişilerin bu tabloyu evde geçiştirmeye çalışmaması gerekir; apsenin yeri, derinliği ve uygun tedavi planı ancak hekim muayenesiyle netleşir.