Samsun Jinekomasti

Jinekomasti, erkekte meme bezi dokusunun iyi huylu büyümesidir. Meme başının altında ele gelen, çoğunlukla lastik kıvamında ve simetrik yerleşimli bir doku artışıyla kendini gösterir; tek ya da iki taraflı olabilir.

Temel mekanizma, östrojen ve testosteron arasındaki dengenin östrojen lehine kaymasıdır. Bu kayma bazı yaşam dönemlerinde doğal olarak yaşanır; yenidoğan, ergenlik ve ileri yaş jinekomastinin en sık görüldüğü üç dönemdir.

Ergenlik jinekomastisi, hormonal dalgalanmanın sonucudur ve olguların büyük çoğunluğunda bir ila üç yıl içinde kendiliğinden geriler. İleri yaşta ise testosteron düzeyindeki azalma ve vücut yağ oranındaki artış birlikte rol oynar.

Uzun süre devam eden jinekomastide bez dokusu zamanla bağ dokusuna dönüşür; bu aşamadan sonra kendiliğinden ya da ilaçla gerileme beklenmez ve kalıcı çözüm ancak cerrahiyle mümkün olur. Değerlendirmenin zamanında yapılması bu açıdan önemlidir.

Olguların önemli bir bölümünde belirli bir hastalık bulunmaz; büyüme, yaşa bağlı fizyolojik hormon değişimleriyle açıklanır. Bununla birlikte araştırılması gereken nedenler de vardır:

• İlaçlar: bazı mide ilaçları, hormon tedavileri, psikiyatrik ilaçlar, kalp ve tansiyon ilaçları jinekomastiye yol açabilir
• Anabolik steroid kullanımı ve bazı bitkisel ya da sporcu takviyeleri
• Alkolün aşırı kullanımı ve karaciğer hastalıkları
• Böbrek yetmezliği ve diyaliz süreci
• Tiroid bezinin aşırı çalışması (hipertiroidi)
• Testosteron üretimini azaltan testis hastalıkları ve bazı genetik durumlar
• Nadiren hormon salgılayan testis ya da böbreküstü bezi tümörleri

İlaca bağlı jinekomastide sorumlu ilacın hekim kontrolünde değiştirilmesi ya da kesilmesi çoğu zaman büyümeyi durdurur; erken dönemde kısmi gerileme de görülebilir. Hiçbir ilaç hastanın kendi kararıyla kesilmemelidir.

Hızlı gelişen, ağrılı, tek taraflı ya da ergenlik ve ileri yaş dışındaki dönemlerde ortaya çıkan meme büyümeleri, altta yatan neden açısından daha ayrıntılı incelenir.

Erkekte meme bölgesindeki her büyüme gerçek jinekomasti değildir. Kilo fazlalığında meme bölgesinde yalnızca yağ dokusu birikir; bu tabloya yalancı jinekomasti (psödojinekomasti) denir. İki durumun ayrımı, tedavi planını doğrudan değiştirir.

Uygulamada iki tablo sıklıkla bir arada bulunur; özellikle kilolu hastalarda hem bez hem yağ dokusu artmıştır. Cerrahi planlanacaksa her iki bileşenin de hesaba katılması, doğal bir göğüs hattı elde edilmesi açısından önemlidir.

Bu ayrım muayeneyle büyük ölçüde yapılabilir; kararsız kalınan olgularda ultrason dokunun içeriğini net biçimde ortaya koyar.

Değerlendirme; şikâyetin ne zaman başladığı, kullanılan ilaç ve takviyeler, alkol öyküsü ve eşlik eden hastalıkların sorgulanmasıyla başlar. Ardından meme, koltuk altı ve testis muayenesi yapılır.

Muayenede amaç üç sorunun yanıtlanmasıdır: büyüyen doku bez mi yağ mı, tablo iki taraflı ve simetrik mi, meme kanserini düşündüren bir bulgu var mı? Meme başı dışında yerleşen sert ve düzensiz kitle, ciltte çekinti, meme başı akıntısı ya da koltuk altında lenf bezi büyümesi kanser yönünden uyarıcı bulgulardır.

Gerekli görülen hastalarda hormon testleri (testosteron, östradiol, LH, prolaktin, tiroid ve böbrek-karaciğer testleri) istenir; ergenlik dönemindeki tipik olgularda ise çoğu zaman kapsamlı teste gerek kalmaz ve izlem yeterlidir.

Görüntülemede ilk tercih meme ultrasonudur; şüpheli bulgularda mamografi eklenir. Kanser kuşkusu doğuran lezyonlar iğne biyopsisiyle örneklenir. Erkek meme kanseri nadirdir; ancak jinekomasti görünümüyle karışabildiğinden bu ayrım atlanmadan yapılmalıdır.

Cerrahi; bir yıldan uzun süredir devam eden ve gerilemeyen, bağ dokusu ağırlıklı hale gelmiş, hastayı bedensel ya da sosyal olarak rahatsız eden jinekomastide gündeme gelir. Altta yatan bir neden saptanmışsa önce o düzeltilir; büyüme buna rağmen sürüyorsa ameliyat planlanır.

Samsun jinekomasti değerlendirmesi; büyümenin gerçek bez dokusuna mı yağ birikimine mi bağlı olduğunun ayırt edilmesi, altta yatan nedenlerin araştırılması ve gerekli hastalarda cerrahinin planlanması basamaklarından oluşur.

Ergenlik dönemindeki jinekomasti çoğunlukla kendiliğinden gerilediği için ilk yaklaşım izlemdir; bu dönemde aceleci davranmamak kadar, gerilemeyen olguları da zamanında değerlendirmek önemlidir.

Bir yıldan uzun süren ve bağ dokusu ağırlıklı hale gelen jinekomastide ilaçla ya da kiloyla gerileme beklenmez; kalıcı çözüm, bez ve gerekiyorsa yağ dokusunun cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Doğru planlanan ameliyat sonrası hasta memnuniyeti yüksektir.

Erkek meme büyümesinde asıl atlanmaması gereken nokta, nadir de olsa erkek meme kanserinin benzer bir görünümle ortaya çıkabilmesidir; tek taraflı, sert ve düzensiz kitleler mutlaka görüntüleme ve gerektiğinde biyopsiyle incelenmelidir.

Meme bölgesinde büyüme, sertlik ya da hassasiyet fark eden erkeklerin bu konuyu erteleme ya da saklama eğilimi sıktır; oysa değerlendirme basittir ve çoğu olguda kaygı verici bir neden çıkmaz. Tanı ve tedavi kararı, hastayı değerlendiren hekimin muayenesiyle verilir.