Samsun Mastit Tedavisi

Mastit, meme dokusunun iltihaplanmasıdır; tabloya çoğu zaman bakteriyel bir enfeksiyon eşlik eder. Meme dokusunda ağrılı, sıcak ve kızarık bir alan oluşur; halsizlik, üşüme ve ateş gibi genel belirtiler tabloya eklenebilir.

En sık emzirmenin ilk haftalarında ve aylarında görülür; bu tabloya laktasyonel mastit denir. Sütün memede birikmesi (staz) zemin hazırlar; meme başındaki çatlaklardan giren bakteriler biriken süt içinde kolayca çoğalır.

Emzirmeyle ilişkili olmayan mastitler ise daha az görülür. Meme başı çevresindeki kanalların kronik iltihabı (periduktal mastit) özellikle sigara içenlerde ortaya çıkar; granülomatöz mastit adı verilen kronik form ise ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Tedavi edilmeyen ya da geç kalınan mastit, iltihabın sınırlanarak irin birikmesine, yani meme apsesine ilerleyebilir. Bu aşamada antibiyotik tek başına yeterli olmaz; biriken irinin boşaltılması gerekir.

Mastit çoğunlukla saatler içinde gelişen ve hızla belirginleşen bir tablodur. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Memede genellikle tek bölgeyi tutan ağrı, sertlik ve dokunmakla hassasiyet
• Ciltte kızarıklık, sıcaklık artışı ve şişlik
• 38 derece ve üzerinde ateş, üşüme, titreme ve grip benzeri halsizlik
• Emzirme sırasında artan ağrı; bebeğin o memeyi almakta zorlanması
• Koltuk altında ağrılı lenf bezi şişliği

Zemin hazırlayan etkenlerin başında memenin yeterince boşalmaması gelir: seyrek ya da atlanan emzirmeler, bebeğin memeyi yanlış kavraması, sıkı sütyen ve süt kanallarına dıştan bası süt birikimine yol açar. Meme başı çatlakları ise bakterilerin giriş kapısıdır.

Yorgunluk ve uykusuzluk gibi lohusalık döneminin doğal zorlukları da direnci düşürerek tabloyu kolaylaştırır. Emzirmeyen kadınlarda sigara kullanımı, meme başında içe dönüklük ve şeker hastalığı iltihabi meme hastalıklarına zemin hazırlayabilir.

Belirtiler bir iki gün içinde gerilemiyorsa, ateş yükseliyorsa ya da memede giderek gerginleşen bir şişlik oluşuyorsa apse gelişimi akla gelmeli ve değerlendirme geciktirilmemelidir.

Tanı çoğunlukla şikâyetlerin dinlenmesi ve meme muayenesiyle konur. Tipik bir laktasyonel mastitte ileri tetkike her zaman gerek duyulmaz; tedaviye yanıt da tanıyı destekler.

Muayenede iltihaplı alanın sınırları, apse düşündüren yumuşama ya da dalgalanma hissi ve meme başındaki çatlaklar değerlendirilir; koltuk altı lenf bezleri kontrol edilir.

Meme ultrasonu, tedaviye rağmen gerilemeyen tablolarda ve apse şüphesinde ilk başvurulan görüntüleme yöntemidir; iltihabın yaygınlığını gösterir ve apse varsa yerini, boyutunu ortaya koyar. Tekrarlayan enfeksiyonlarda süt ya da irin örneğinden kültür alınarak etkenin ve uygun antibiyotiğin belirlenmesi gerekebilir.

Tanıda en kritik nokta, antibiyotiğe yanıt vermeyen ya da tekrarlayan meme kızarıklığının inflamatuar meme kanseri adı verilen nadir ancak ciddi tablodan ayırt edilmesidir. Bu nedenle uygun tedaviye rağmen düzelmeyen her mastit tablosunda görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi ile ileri inceleme yapılır; emzirme döneminde olmak bu değerlendirmeyi geciktirme nedeni değildir.

Tedavinin üç ayağı vardır: enfeksiyonun ilaçla kontrolü, memenin düzenli boşaltılması ve ağrının giderilmesi. Apse gelişmişse buna irinin boşaltılması eklenir.

Her meme iltihabı basit bir enfeksiyon değildir. Granülomatöz mastit; genellikle doğum sonrası birkaç yıl içinde görülen, memede sert kitleler, ciltte kızarıklık ve akıntılı fistüllerle seyreden kronik bir iltihaptır. Bağışıklık sisteminin rol oynadığı düşünülür ve tanısı ancak biyopsiyle konur.

Bu tablo hem klinik hem görüntüleme olarak meme kanserini taklit edebildiğinden, biyopsiyle ayrımın yapılması zorunludur. Tedavisi uzun soluklu bir izlem gerektirir; ilaç tedavileri, apseleşen alanların boşaltılması ve seçilmiş olgularda sınırlı cerrahi bir arada planlanabilir.

Emzirmeyle ilişkili olmayan ve meme başı çevresinde tekrarlayan iltihaplarda periduktal mastit akla gelir; sigaranın bırakılması bu tabloda tedavinin en önemli parçasıdır. Tekrarlayan olgularda sorumlu kanalların cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelebilir.

Aynı memede tekrarlayan her iltihap; altta yatan bir apse boşluğu, kanal hastalığı ya da nadiren başka bir lezyon açısından ayrıntılı incelenmelidir. Tekrarın nedeni ortaya konmadan yalnızca antibiyotikle yetinmek tabloyu kronikleştirebilir.

Özellikle emzirme döneminde alınacak basit önlemler mastit riskini belirgin biçimde azaltır:

• Bebeğin memeyi doğru kavramasını sağlamak; gerekirse ebe ya da emzirme danışmanından destek almak
• Emzirmeleri atlamamak, memeyi düzenli boşaltmak ve dolgunluk hissinde sağma yapmak
• Emzirme pozisyonlarını değiştirerek memenin tüm bölgelerinin boşalmasına yardımcı olmak
• Meme başı çatlaklarını erken dönemde bakımla iyileştirmek; iyileşmeyen çatlakta destek istemek
• Sıkı ve bası yapan sütyenlerden kaçınmak, meme hijyenine özen göstermek
• Yeterli sıvı almak, dinlenmeye çalışmak ve sigaradan uzak durmak

Emzirmenin aniden kesilmesi, biriken süt nedeniyle mastiti kolaylaştırabilir; sütten kesme kararı alındığında bunun kademeli yapılması önerilir.

Tüm önlemlere rağmen memede ağrı, kızarıklık ve ateş gelişirse ilk bir iki gün içinde başvurmak, tablonun apseye ilerlemeden ilaçla çözülme şansını artırır.

Samsun mastit tedavisi, erken başvuran hastaların büyük çoğunluğunda antibiyotik, memenin düzenli boşaltılması ve ağrı kontrolüyle sonuç veren bir süreçtir. Tedavinin gecikmesi apse gelişiminin en önemli nedenidir.

Emzirme döneminde mastit geçirmek, emzirmenin sonu anlamına gelmez; tam tersine memenin boşalması iyileşmenin temel şartıdır ve çoğu hastada emzirme hekim gözetiminde sürdürülür.

Apse geliştiğinde ultrason eşliğinde iğneyle boşaltma çoğu olguda ilk seçenektir; cerrahi drenaj, büyük ve dirençli apselere saklanır. Her iki durumda da tedavi drenajla bitmez, antibiyotik ve yara takibiyle tamamlanır.

Antibiyotiğe yanıt vermeyen, tekrarlayan ya da emzirmeyle ilişkisi olmayan meme iltihapları ayrı bir dikkat gerektirir; granülomatöz mastit gibi kronik tablolar ve nadiren iltihabı taklit eden diğer hastalıklar ancak biyopsiyle ayırt edilir.

Memede ağrı, kızarıklık, şişlik ya da ateş fark edildiğinde beklemek tablonun ilerlemesine zemin hazırlar. Tedavinin şekli ve emzirmenin nasıl sürdürüleceği, hastayı değerlendiren hekimin muayenesiyle belirlenir; internetteki genel bilgiler bu değerlendirmenin yerini tutmaz.