Samsun Rektal Prolapsus (Makat Sarkması)

Rektal prolapsus, rektumun kendi ekseni etrafında katlanarak makat kanalından dışarı doğru yer değiştirmesidir. Sarkma yalnızca iç yüzeydeki mukoza tabakasını içerebileceği gibi (mukozal prolapsus), bağırsak duvarının tüm katmanlarını da kapsayabilir (tam kat prolapsus).

Tam kat sarkmada makattan çıkan doku, iç içe geçmiş halkalar görünümündedir ve bu görünüm hemoroid sarkmasından ayırt edilmesini sağlar; hemoroidde sarkan memeler ayrı ayrı yastıkçıklar şeklindedir.

Sarkmanın zemininde pelvis tabanını oluşturan kas ve bağ dokusunun zayıflaması yatar. Uzun süreli kabızlık ve ıkınma, çok sayıda ve zor doğumlar, ileri yaş, geçirilmiş pelvik ameliyatlar ve bağ dokusunu gevşeten durumlar başlıca hazırlayıcı etkenlerdir. Nörolojik hastalıklar da pelvik taban işlevini bozarak katkıda bulunabilir.

Hastalık en sık 50 yaş üzeri kadınlarda görülür; ancak erkeklerde ve kabızlıkla seyreden çocukluk çağı hastalıklarında da ortaya çıkabilir. Çocuklardaki sarkma çoğunlukla altta yatan nedenin tedavisiyle geriler ve erişkinden farklı yönetilir.

Prolapsus ilerleyici bir tablodur: başlangıçta yalnızca ıkınmayla ortaya çıkan sarkma, zamanla yürümekle ve öksürmekle de dışarı çıkar hale gelir. Sürekli dışarıda kalan doku tahriş olur, kanar ve makat kaslarının gerilmesine bağlı dışkı kaçırma derinleşir. Erken değerlendirme bu ilerlemenin önüne geçilmesini kolaylaştırır.

En belirgin şikâyet, dışkılama sırasında ya da sonrasında makattan dışarı çıkan dokunun fark edilmesidir. Erken dönemde doku kendiliğinden içeri girer; ilerledikçe elle itmek gerekir ve son aşamada sürekli dışarıda kalır.

• Makattan dışarı sarkan, halkalar görünümünde doku
• Gaz ya da dışkı kaçırma, iç çamaşırında kirlenme
• Kabızlık, tam boşalamama hissi ve uzun süren tuvalet çabası
• Mukuslu akıntı, ıslaklık ve bölgede tahriş
• Sarkan dokunun yüzeyinden sızıntı şeklinde kanama
• Makatta dolgunluk ve oturmakla rahatsızlık hissi

Dışkı kaçırma, sarkmanın makat kaslarını sürekli germesi ve duyu düzenini bozması sonucu gelişir; hastaların önemli bir bölümünde başvurunun asıl nedeni budur. Bir kısım hastada ise tersine, boşaltma güçlüğü ve kabızlık ön plandadır.

Rektal prolapsus sıklıkla pelvik tabanın diğer sorunlarıyla birlikte görülür; kadınlarda rahim ya da mesane sarkması eşlik edebilir. Bu nedenle değerlendirme, yalnızca makatla sınırlı kalmayıp pelvik tabanın bütününü kapsayacak şekilde yapılır.

Nadiren sarkan doku dışarıda sıkışıp içeri itilemez hale gelebilir; giderek artan ağrı, şişme ve renk değişikliğiyle seyreden bu durum acil değerlendirme gerektirir.

Tanı çoğunlukla muayenede konur. Sarkma her muayenede görülemeyebileceğinden hastadan ıkınması istenebilir; gerektiğinde tuvalet sonrası değerlendirme yapılır. Parmakla muayene, makat kaslarının gücü hakkında ilk bilgiyi verir.

Sarkmanın iç evresini ve eşlik eden pelvik taban sorunlarını ortaya koymak için defekografi adı verilen, dışkılama sırasında çekilen görüntüleme kullanılabilir; bu inceleme MR ile de yapılabilir.

Kanama ya da dışkılama düzeninde değişiklik olan hastalarda, eşlik edebilecek polip ve diğer bağırsak hastalıklarının dışlanması için kolonoskopi planlanır; bu, ameliyat öncesi değerlendirmenin de parçasıdır.

Dışkı kaçırması belirgin olan hastalarda makat kaslarının basıncını ölçen anal manometri ve gerektiğinde endoanal ultrason ile kas yapısı değerlendirilebilir. Bu tetkikler, ameliyat sonrası işlev beklentisinin gerçekçi biçimde konuşulmasına yardımcı olur.

Hangi tetkiklerin gerekli olduğu hastadan hastaya değişir; amaç, sarkmanın derecesini, kas işlevini ve eşlik eden sorunları birlikte görerek doğru ameliyatı seçmektir. Bu plan, muayene bulgularıyla birlikte şekillenir.

Erişkinlerdeki tam kat rektal prolapsusun kalıcı tedavisi cerrahidir; kabızlık yönetimi ve pelvik taban egzersizleri şikâyetleri hafifletebilir ancak sarkmayı geri döndürmez. Ameliyatlar iki ana gruba ayrılır: karın yoluyla yapılanlar ve makat yoluyla yapılanlar.

Aşağıdaki tablo iki yaklaşımın genel özelliklerini karşılaştırmaktadır.

Laparoskopik rektopeksi sonrasında hastalar çoğunlukla aynı gün ayağa kalkar ve birkaç gün içinde taburcu edilir. Karın içi ameliyat olmasına karşın kapalı yöntem, ağrının az ve toparlanmanın hızlı olmasına katkı sağlar.

İlk haftalarda ıkınmadan kaçınmak ameliyatın en önemli kuralıdır; bu nedenle kabızlığın dışkı yumuşatıcılar, lifli beslenme ve bol sıvıyla yönetilmesi gerekir. Ağır kaldırma ve karın içi basıncı artıran hareketler hekimin belirttiği süre boyunca ertelenir.

Dışkı kaçırma şikâyeti olan hastalarda düzelme zaman alır; kaslar sarkmanın baskısından kurtulduktan sonra işlev aylar içinde kademeli olarak toparlanabilir. Bu süreçte pelvik taban egzersizleri iyileşmeyi destekleyebilir; uygunluğu hekimle konuşulmalıdır.

Boşaltma alışkanlıklarının yeniden düzenlenmesi — tuvalette uzun oturmamak, ıkınmamak ve dışkılama dürtüsünü ertelememek — nüksün önlenmesinde belirleyicidir. Kontrol muayeneleri, hem yara iyileşmesinin hem de işlevsel toparlanmanın izlenmesi için sürdürülür.

Ateş, karın ağrısında artış, kanama ya da sarkmanın tekrarladığı izlenimi gibi durumlarda kontrol günü beklenmeden hekime başvurulmalıdır.

Samsun rektal prolapsus tedavisi, sarkan bağırsağın sabitlenmesini ve dışkı tutma-boşaltma işlevlerinin olabildiğince korunmasını hedefleyen; hastanın yaşına ve genel durumuna göre karın ya da makat yoluyla planlanan cerrahi bir süreçtir.

Genel durumu uygun hastalarda laparoskopik rektopeksi düşük nüks oranlarıyla öne çıkarken, ameliyat yükü kaldıramayacak hastalarda makat yolu ameliyatları güvenli bir alternatif sunar. Doğru yöntem, tetkiklerle birlikte yapılan bütüncül değerlendirmeyle seçilir.

Prolapsus ilerleyici bir hastalıktır; sarkma büyüdükçe ve kaslar yıprandıkça hem ameliyat sonrası işlev beklentisi azalır hem de tedavi zorlaşır. Utanma nedeniyle geçen her yıl, kazanılabilecek işlevden kayıp anlamına gelebilir.

Ameliyat sonrasında kabızlığın yönetimi ve ıkınmadan kaçınma, hem iyileşmenin hem de nüksün önlenmesinin temelidir; dışkı kaçırma şikâyetindeki düzelme ise aylar içinde kademeli olarak gerçekleşir.

Makattan dışarı çıkan doku, dışkı kaçırma ya da tam boşalamama şikâyeti yaşayan kişilerin bu bulguları yaşlılığın doğal bir parçası saymaması gerekir; sarkmanın derecesi ve uygun tedavi ancak hekim muayenesiyle netleşir.